Halid Ziya Uşaklıgil (d. 1866-ö. 23 Mayıs 1945) İzmir'de halı ticareti ile tanınmış Uşak kökenli "Uşşakizadeler" ailesinden olan Hacı Halil Efendi’nin oğludur. Servet-i Fünun ve Cumhuriyet Dönemi yazarlarındandır. İstanbul'da doğmuştur. İlk öğrenimini İstanbul Fatih Rüşdiye'sinde tamamlayan Halit Ziya daha sonra ailesel nedenlerle orta öğrenimini İzmir Rüşdiyesi’nde tamamladı (1878). Halit Ziya ideali olan hariciyecilik mesleğine giremeyince rüşdiye öğretmeni oldu. Daha sonra bir süre Osmanlı Bankası’nda çalıştı.
20 yaşında gazetelerde yazıları çıkmış daha sonra da roman denemelerine başlamıştır. 1893'te 27 yaşındayken İstanbul'a gelip Servet-i Fünun’a katılarak edebiyat çalışmalarını arttıran Halit Ziya Meşrutiyet’ten sonra bir süre Darülfünun Edebiyat Fakültesi’nde görev aldı. Cumhuriyet'in ilanından sonra Son Posta gazetesinde yazılar yazmıştır.
Halid Ziya Uşaklıgil Türk edebiyatında Batılı anlamda ilk romanları yazan sanatçı olarak kabul edilir. Servet-i Fünun döneminde roman ve hikaye türünün en önemli ismidir. Eserlerinde realizm akmının etkisi görülür.
En ünlü öykülerinden biri olan Kar Yağarken öyküsünde anlatığı 'realizm' bunun bir örneğidir.
Dili süslü sanatlı ve ağırdır. Dili başarıyla kullanır. Alışılmıştan farklı bir cümle düzeni vardır. Romanlarında aydın kişileri anlatır.
"Mai ve Siyah" romanındaki Ahmet Cemil karakteri Servet-i Fünun sanatçısını temsil eder. Ruh tahlillerine önem verir. Kahramanları yaşadıkları çevreye uygun olarak anlatır. Romanlarında yalnız İstanbul'u anlatan sanatçı hikayelerinde Anadolu ve köy hayatına kasabalardaki yaşayışa yer vererek İstanbul dışına çıkmıştır.23 mayıs 1945 te ölmüstür.
Uşak'ta bir okula ismi verilmiştir.
Atatürk'ün eşi Latife Uşşaki'nin amcasıdır.
Eserleri


Romanları

Nemide
Bir Ölünün Defteri
Ferdi ve Şürekası
Mai ve Siyah
Aşk-ı Memnu
Kırık Hayatlar

Hikayeleri

Bir İzdivacın Tarih-i Muaşakası
Bir Muhtıranın Son Yaprakları
Nakıl (4 Cilt yerli ve yabancı öyküler)
Bu Muydu
Heyhat
Küçük Fıkralar (3 Cilt)
Bir Yazın Tarihi
Solgun Demet
Bir Şi’r-i Hayal
Sepette Bulunmuş
Bir Hikaye-i Sevda
Hepsinden Acı
Onu Beklerken
Aşka Dair
İhtiyar Dost
Kadın Pençesi
İzmir Hikayesi


Hatıraları

Kırk Yıl
Bir Acı Hikaye
Saray ve Ötesi